25/3/10 και Ο.Υ.Κ.

Ο Σύγχρονος Ελληνικός Πολιτισμός και το δίδαγμα της 25ης Μαρτίου κατά ΟΥΚ.  

"Βουλγάροι κι Αρβανίτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί,
Αράπηδες και άσπροι, με μια κοινήν ορμή,
Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί,
πως είμαστ' αντρειωμένοι, παντού να ξακουσθεί" 

Έγραφε ο Ρήγας Φεραίος κάποτε. Το θεωρήσαμε ήρωα του Ελληνικού έθνους και σύμβολο του αγώνα για την ελευθερία. Αυτό μάθαμε στο σχολείο και με αυτά τα ιδανικά μεγαλώσαμε ως Έλληνες, και οι αρχές του είναι ανάμεσα σε αυτές που τιμούμε την 25η Μαρτίου. Την ελευθερία και την φιλία των λαών ανεξαρτήτως φυλής και χρώματος. 

Σήμερα όμως όσα μάθαμε μοιάζει να μην ισχύουν: θα πρέπει να ξαναμάθουμε πως μπαίνουμε, εξαναγκασμένοι από ανεξέλεγκτους θερμοκέφαλους, σε μια νέα εποχή του Ελληνικού Πολιτισμού: γινόμαστε ρατσιστές πλέον επισήμως  εφόσον αυτό εκδηλώνεται ανεμπόδιστα  και στις παρελάσεις μας, χωρίς την αυτόφωρη σύλληψη των δραστών όπως θα έπρεπε.  Λίγα μόλις μέτρα από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας, εκπρόσωποι του "νέου πολιτισμού" μας, μας ενημερώνουν πως γίναμε πλέον αιμοδιψείς, πολεμοχαρείς, άφιλοι, επιθετικοί και ρατσιστές κατά των γειτόνων μας, ασχέτως αν ζήσαμε μαζί τους, μοιραστήκαμε την ίδια γη επί αιώνες και μαζί τους ξεσηκωθήκαμε για την ανεξαρτησία μας. Συνθήματα αιμοχαρή κατά των Αλβανών και υπέρ της φυλετικής μας καθαρότητας, που αγνοούν τελείως πόσοι από μας, τους Έλληνες είναι Αρβανίτες.     

Εμείς μάθαμε κάποτε πως οι Έλληνες είναι φιλόξενος και ειρηνικός λαός, πως τα κύρια μας επιτεύγματα είναι στη φιλοσοφία, στη τέχνη και τη δημοκρατία και Έλληνας είναι όποιος μετέχει του πολιτισμού, όχι όποιος έχει κάποια ανύπαρκτη και κατά φαντασία φυλετική καθαρότητα. Δεχτήκαμε ως Έλληνες ποιητές σαν τον Λόρδο Βύρωνα, που ύμνησαν τα ιδανικά μας. Ο Περικλής Γιαννόπουλος μας έμαθε πως ο Ελληνισμός έχει πάνω απ’ όλα σχέση με το τοπίο, το φως και τη Γη και όχι με κάποια συγκεκριμένη δήθεν ανώτερη φυλή. Εμείς όμως, εκτός από τις καταστροφές που επιφέραμε στο τοπίο μας και τη γη μας, θέλουμε να λεγόμαστε και ανώτεροι…  

Σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, αυτό που συνέβη στην Ελλάδα κατά την διάρκεια της παρέλασης της 25ης Μαρτίου, που δικαίως προκάλεσε διπλωματικό επεισόδιο, διαδηλώσεις διαμαρτυρίας και διέσυρε την εικόνα της χώρας μας σε όλο τον κόσμο, θα ισοδυναμούσε με ανταρσία και θα επέφερε σοβαρότατες κυρώσεις, επιεικώς αποστράτευση των ενόχων και θα εθεωρείτο ακραία βάρβαρο. Ο στρατός είναι εκεί να υπακούει στις επιλογές της πολιτικής της χώρας μας, να  εξασφαλίζει την ειρήνη και ασφάλεια μας και όχι το αντίστροφο: να παίρνει πρωτοβουλίες για τις διεθνείς μας σχέσεις και να μας βάζει σε περιπέτειες. Προφανώς εν τω προκειμένω δεν υπάκουσε σε εντολές ανωτέρων του, εκτός και αν τέτοιες ήταν οι εντολές αλλά δεν το γνωρίζουμε.   

Πρέπει να ζητηθεί η άμεση τιμωρία όσων συμμετείχαν σε αυτό το αίσχος και όλων όσων συμμετείχαν στην εκπαίδευση της συγκεκριμένης μονάδας των ΟΥΚ. Δεν αρκεί να καταδικάζεται στα λόγια από τους πολιτικούς η ενέργεια, δεν γίνεται να εθελοτυφλούμε θεωρώντας την μεμονωμένη με στόχο την αποσιώπηση και την λήθη ώστε να παραμένουν στη θέση τους οι φανατισμένοι κι οι αιμοβόροι που πληθαίνουν επικίνδυνα. 

Από πότε, ρωτάμε, κυριαρχεί το μίσος στον Ελληνικό Πολιτισμό; Πότε θα σταματήσει να διαστρέφεται το τι σημαίνει Ελληνικότητα και να ταυτίζεται με τον ρατσισμό, όπως επιθυμεί να παρουσιάσει η άκρα δεξιά του ΛΑΟΣ και άλλων (η οποία δεν καταδίκασε τα συνθήματα, προφανώς συμφωνεί με αυτά) στην οποία ουδείς από τα δύο κόμματα εξουσίας τολμά στα σοβαρά να αντιταχθεί.

Αν δεν υπάρξει κάθαρση, σιωπηλά η στάση αυτή κατ ουσία επικροτείται. Σύντομα θα κυριαρχεί σε συγκεκριμένους χώρους θέτοντας τη χώρα μας σε σοβαρό κίνδυνο, εφόσον η θρασύτατη ανυπακοή είναι ήδη εμφανέστατα δεδομένη. 

Πρέπει να απαλλαχθεί άμεσα ο πολιτισμός μας από τους επικίνδυνους διαστρεβλωτές του.

Να αποστρατευτούν άμεσα οι συμμετέχοντες και να τιμωρηθούν παραδειγματικά για την απαράδεκτη εκφορά ρατσιστικών συνθημάτων κατά την παρέλαση της 25ης Μαρτίου.  

Ποιος όμως τους έδωσε το θάρρος να προβούν σε μια πράξη που ουσιαστικά αποτελεί ανταρσία;

Θα πρέπει να αντικατασταθούν οι μιλιταριστικές, πολυέξοδες και αναχρονιστικές παρελάσεις με πολιτιστικές εκδηλώσεις μνήμης για αυτούς που πολέμησαν με αρχές την ελευθερία και τη συμφιλίωση αλλά και των ανθρώπων που δημιούργησαν και διατύπωσαν τα ιδανικά μας, όπως ο Ρήγας Φεραίος και πολλοί άλλοι ποιητές, όπως ο Κάλβος και ο Διονύσιος Σολομός.    

Της Ελλάδας Φρουρός

Αυτό που έμαθα στο σχολείο αλλά και όταν αργότερα πήγα στρατό είναι πως οι ένοπλες δυνάμεις είναι εκεί, να μας υπερασπιστούν όταν απειλείται η εθνική μας κυριαρχία. Σήμερα , όπως είπε μάλιστα και ο ίδιος ο πρωθυπουργός αυτή απειλείται. Το είδαμε στην πράξη.  Ο στρατός οφείλει λοιπόν να μας προστατέψει και μπορεί να το κάνει πολύ απλά και ανώδυνα. Πως; Μειώνοντας στο 1% από το 4,5% του ΑΕΠ τα έξοδά του, ποσοστό που ισχύει στις περισσότερες χώρες. Ποιος ο λόγος να διατηρούμε  έναν στρατό που δεν μας υπερασπίζεται από τις πραγματικές απειλές; Πρέπει λοιπόν να ξεμάθω αυτό που έμαθα και να καταλάβω πως οι ένοπλες δυνάμεις έχουν άλλον ρόλο πλέον. Ας μου πείτε ποιόν. 

Ο Αναγνώστης και το Διαζύγιο

Ο Αναγνώστης και το Διαζύγιο

Τον τελευταίο καιρό έχει γεμίσει το mailbox μου με καταγγελίες εναντίον των εκδόσεων Άγρα για την απόλυση ενός υπαλλήλου, του Ντίνου Παλαιστίδη. Διάβασα φοβερά και τρομερά πράγματα για εργασιακούς μεσαίωνες, καταπίεση και κεραυνούς εν αιθρία με την αδικαιολόγητη απόλυση ενός συνδικαλιστή.  Τρομοκρατήθηκα. Το θέμα δεν μπόρεσε να παραμείνει αδιάφορο για μένα παρότι όλα αυτά τα αζήτητα ηλεκτρονικά μηνύματα τα διέγραψα. Όμως εκείνα συνέχιζαν και συνέχιζαν να έρχονται κάθε μέρα κι από άλλη πλευρά: μια πραγματική θύελλα πληροφόρησης για τις εκδόσεις Άγρα, τόσο πολλά που ανταγωνίζονται σε ποσότητα εκείνα που αφορούν την οικονομική κρίση που περνάμε. 

    

Γνωρίζω πολύ καλά τον Σταύρο Πετσόπουλο και κάτι από αυτά που διάβασα δεν ταιριάζει καθόλου με τον άνθρωπο που ξέρω. Μα είναι δυνατόν να άλλαξε ξαφνικά; να ξεπούλησε τις αρχές του; να έγινε στυγνός έμπορος; Μήπως κι εγώ εν τέλει δεν καταλαβαίνω επαρκώς τους ανθρώπους και τις κρυμμένες τους σκέψεις και βλέψεις; 

Στη ζωή αποκτάει κανείς φίλους, τους περισσότερους αλλά σταθερότερους από αυτούς τους γνωρίζει την εποχή του σχολείου. Έτσι γνώρισα κι εγώ  τον Σταύρο Πετσόπουλο. Παρότι λίγο μεγαλύτερος από μένα, λόγω κοινών ενδιαφερόντων και αξιών θα έλεγα, βρεθήκαμε στις ίδιες παρέες συχνά.  Από τότε βρισκόμαστε ελάχιστα αλλά κάθε φορά, κάτι από την παλαιά επικοινωνία που είχαμε φανερωνόταν ακόμη ζωντανό. 

Θα έλεγα πως παρακολουθούσα όλα αυτά τα χρόνια με ενδιαφέρον την πορεία του, μέσα από τις εκδόσεις του. Πίσω από κάθε νέο  βιβλίο που εξέδιδε  "διάβαζα" τις σκέψεις του, έβλεπα καθαρά τις επιλογές του και το γούστο του: έμοιαζε, απ' όσο μπορούσα να κρίνω, να παραμένει πιστός σε όσα έλεγε από την εποχή του σχολείου και λίγο μετά, όταν βρισκόμασταν πιο συχνά και κουβεντιάζαμε πιο τακτικά. Ένας άνθρωπος που κατάφερε να προσφέρει αλλά και να επιβιώσει κιόλας προσφέροντας, πολύ δύσκολο πράγμα. Ένας άνθρωπος που με σταθερότητα υπηρέτησε ένα όραμα. Παράλληλα ένοιωθα ότι κι εκείνος με παρακολουθούσε, από απόσταση και κυρίως μέσω κοινών φίλων, την πορεία μου μέσα από τους πολύπλοκους δαιδάλους της οικολογίας και του κινήματος για την προστασία της πανίδας που ακολούθησα κι έβλεπε το όραμα που καθοδηγούσε την δική μου ζωή μέσα από επιτυχίες, αποτυχίες και δυσκολίες. Τα πράγματα όμως ήρθαν έτσι, που δεν συνεργαστήκαμε ποτέ.  

Πάνω από όλα όμως θυμάμαι έναν διάλογο που είχαμε κάνει στο μικρό δωμάτιο που είχε στην ταράτσα του σπιτιού του κοντά στο Στάδιο. Βλέποντας πόσο τον ενδιέφερε η λογοτεχνία, τον ρώτησα: " Μα καλά, Σταύρο, εσύ γιατί δεν γράφεις;"  "Όχι" μου λέει. "Εγώ  ξέρω ποιος είμαι: είμαι αναγνώστης. Λατρεύω την λογοτεχνία ως αναγνώστης και με αυτό θα ασχοληθώ!"

Από κείνη τη στιγμή κατάλαβα τα πάντα: σκοπός του Σταύρου ήταν ως αναγνώστης να υπηρετήσει τους άλλους αναγνώστες και να τους κάνει περισσότερους, να μοιράσει την χαρά που ένοιωθε εκείνος διαβάζοντας. Στη σημερινή εποχή που όλοι μιλάνε και φλυαρούν όλο και πιο ακατάπαυστα ( δεν βγάζω τον εαυτό μου απ΄έξω, στους σχετικά φλύαρους ανήκω, γι αυτό γράφω τώρα) ένας άνθρωπος που επιμελώς σιωπά και βοηθά άλλους να σιωπούν αλλά και να αποκτούν αυτιά να ακούσουν είναι πολύτιμος. Ένας άνθρωπος που προωθεί συνειδητά την εσωτερική δημιουργικότητα της ανάγνωσης και άρα την αναβάθμιση της επικοινωνίας μας είναι μοναδικός. 

Αλλά είναι και αδύναμος: όταν χρειαστεί να μιλήσει, πως θα το κάνει; η φλυαρία των άλλων θα τον σκεπάσει. Δεν πήρα ούτε ένα μήνυμα υπεράσπισης των εκδόσεων  Άγρα, ενώ καταγγελίες έλαβα δεκάδες. 

Ο Σταύρος έγινε η ατμομηχανή της αναβάθμισης της ποιότητας του Ελληνικού βιβλίου. Όλα άλλαξαν από τότε που δημιούργησε και έθεσε σε κυκλοφορία την δικιά του αισθητική. Σήμερα οι μιμητές του είναι αναρίθμητοι. Παράλληλα φρόντισε επιμελώς να μην ανεβάσει τις τιμές για να είναι το βιβλίο κάτι προσιτό σε όλους. Ανέβασε το επίπεδο των μεταφράσεων πληρώνοντας καλύτερα τους μεταφραστές και επιλέγοντας την ποιότητα.  'Άνοιξε τα μάτια του Ελληνικού αναγνωστικού κοινού στον κόσμο, στην παγκόσμια λογοτεχνία. Συνέβαλλε στο να γίνουν γνωστοί πολλοί  νέοι Έλληνες ποιητές και λογοτέχνες, εκδίδοντάς τους, ασχέτως με τα εμπορικά κριτήρια, δημιουργώντας έναν κύκλο πνευματικών ανθρώπων γύρω από τις εκδόσεις, μια παραδοσιακή σχέση εκδότη- δημιουργού που ουσιαστικά έλλειπε από την Ελλάδα με εξαίρεση τις εκδόσεις Ίκαρος, παλαιότερα. Αναβάθμισε τα βιβλία τέχνης, έβαλε την φωτογραφία στο επίκεντρο, έβγαλε ξεχασμένους συγγραφείς, όπως ο Στρατής Δούκας από την λήθη και την αφάνεια, έβγαλε την ποιοτική αστυνομική λογοτεχνία από τα βίπερ και μας βοήθησε να την απολαύσουμε. Όλα αυτά έφεραν τα πάνω κάτω στο βιβλίο σήμερα, άλλαξαν τον τρόπο που διαβάζουμε, άλλαξαν τον τρόπο που βλέπουμε...

Και τώρα; Μα τι έγινε; Τι συνέβη; Όλα αυτά, πήγαν στον βρόντο; Μποϋκοτάρουμε λοιόν τον στυγνό επιχειρηματία που όλως παραδόξως προσέφερε και στον πολιτισμό μας και μας έκρυβε τόσα χρόνια τις αληθινές προθέσεις του; Το αδίστακτο αφεντικό που κερδίζει σε βάρος των εργαζομένων του; 

Προσωπικά μπορώ να δώσω μία και μόνο ερμηνεία:  Ο Σταύρος καθοδηγείται από ορισμένες αρχές, συγκεκριμένη αισθητική και στόχο. Προφανώς, κατευθύνοντας με αυτόν τον τρόπο έναν εκδοτικό οίκο, θεωρούσε τους εργαζόμενους ως συνεργάτες, φίλους και περίμενε από αυτούς, καλώς ή κακώς, να μοιράζονται τις αρχές του, να μετέχουν στο όραμά του. Όποιος όμως έχει αρχές, πέρα από το χρήμα, πέφτει  δυστυχώς σε αντιφάσεις. Αν ήταν το χρήμα και το κέρδος που τον καθοδηγούσε το όλο ζήτημα θα ήταν πολύ πιο απλό: τόσες και τόσες απολύσεις έχουν γίνει και γίνονται καθημερινά. Δεν κατέληξαν όμως σε καταιγισμό καταγγελιών όσο αυτή, η μία και μοναδική που έγινε από την Άγρα μέσα σε τόσα χρόνια. 

Δυστυχώς όμως μια συνεργασία μπορεί να λειτουργεί κάτω από κάποιες προϋπόθεσης, κάτω από κάποιες άλλες όχι και ο χρόνος είναι μια μεταβλητή που μπορεί να φέρει τα πάνω κάτω. Το αποτέλεσμα είναι κάποιες συνεργασίες να έχουν ημερομηνία λήξης λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων που προκύπτουν στην πορεία. Για να μην πολυλογώ και να με καταλάβετε εύκολα κάπως έτσι διαλύθηκαν και οι Beatles. 

Θα πρέπει λοιπόν, εικάζω βέβαια χωρίς να ξέρω, να δούμε την υπόθεση που προέκυψε περισσότερο με τους όρους ενός διαζυγίου παρά μιας απόλυσης, όπου  ένας επιχειρηματίας απολύει στυγνά έναν εργαζόμενο. Γνωστό πως μερικές φορές τα διαζύγια είναι θορυβώδη ενώ οι απολύσεις συνήθως ούτε που τις παίρνουμε χαμπάρι. 

Θα πρέπει να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τις εκδόσεις του, καταλαβαίνοντας τις αντιφάσεις που μπορεί να προκύψουν σε κάθε συμβίωση και να αφήσουμε την δικαιοσύνη να λύσει τα υπόλοιπα. Χωρίς τις εκδόσεις Άγρα ο πολιτισμός μας θα είναι φτωχότερος και οι αναγνώστες θα χάσουν τον εμπνευστή τους. Να μην ξεχνάμε όμως, πως ο αναγνώστης είναι αυτός που απολαμβάνει την φωνή των άλλων, αυτός που ακούει. Όταν όμως έρθει η στιγμή να πρέπει να μιλήσει είναι άφωνος, αδύναμος.   

Οικονομικές Μονοκαλλιέργειες

Χωρική ανισομέρεια οικονομικών δραστηριοτήτων και  μονοκαλλιέργειες

Από την μελέτη της οικολογίας μαθαίνουμε πως η σταθερότητα ενός οικοσυστήματος εξαρτάται από την ποικιλία των ειδών. Οικοσυστήματα όπως η τούνδρα στις πολικές ζώνες που έχουν λίγα είδη παρουσιάζουν τεράστιες μεταβολές από χρονιά σε χρονιά, εκρήξεις πληθυσμών ή απότομες μειώσεις. Αντίθετα, όσο πλησιάζουμε τα τροπικά και οι ποικιλία είναι μεγαλύτερη, η σταθερότητα αυξάνεται, βλέπουμε λιγότερες αυξομειώσεις.

Κάτω από την ματιά της πολιτικής οικολογίας ( που είναι τόσο η πολιτική της οικολογίας αλλά και η οικολογία της πολιτικής) η οικονομία, δεν είναι πολύ διαφορετική από ένα οικοσύστημα, ανθρωπογενές μεν, που όμως ρυθμίζει την σταθερότητα των κοινωνιών, αν πλουτίζουν, αν φτωχαίνουν, ποιοι πλουτίζουν, ποιοι φτωχαίνουν, ποιοι έχουν τροφή και ποιοι όχι, πότε και γιατί. 

Είναι εύλογο λοιπόν, πως σε όσο περισσότερους παράγοντες στηρίζεται η οικονομία, τόσο πιο σταθερή είναι. Οι διάφορες-- συχνά αστάθμητες-- εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες εύκολα θα επηρεάσουν τους καθοριστικούς παράγοντες ενός είδους οικονομίας εφόσον αυτοί είναι λίγοι και θα την αποσταθεροποιήσουν ή θα την υποβαθμίσουν, έστω κι αν έχει υπάρξει μια περίοδος ακμής, που έμοιασε να διαρκεί αιώνια. Αν η οικονομία είναι πολλαπλή, ποικιλόμορφη, μπορεί μεν να υπάρχουν αστάθειες ξεχωριστά σε κάθε μορφή ή πτυχή της, αλλά είναι πιθανότερο αυτές να μην συντονίζονται χρονικά ώστε να καταρρεύσει εύκολα το σύνολο αφού πάντα κάτι θα παραμένει όρθιο να στηρίζει τα άλλα.  

Χαρακτηριστικό στην Ελλάδα είναι το παράδειγμα την Καστοριάς, που βάσισε όλη της την οικονομική δραστηριότητα σχεδόν εξ ολοκλήρου σε έναν παράγοντα, τη γούνα. Σήμερα, μετά το πέρας της μακρόχρονης χρυσής εποχής λόγω της οικονομικής κρίσης αλλά και του ανταγωνισμού της Κίνας, η γούνα μπορεί να θρέψει μόνον έναν στους 10 από όσους έθρεφε παλαιότερα. Το αρνητικό αποτέλεσμα δεν είναι μόνο στα μεγάλα ποσοστά της ανεργίας αλλά και στο γεγονός πως ο νομός δεν έψαξε να αναπτύξει ταυτόχρονα άλλες μορφές οικονομίας, δεν απέκτησε ούτε τις υποδομές ούτε και την τεχνογνωσία, παραμέλησε παντελώς την παιδεία, που είναι βασικό συστατικό της οικονομικής ανάπτυξης και βρίσκεται σήμερα σε ένα αδιέξοδο σχετικά με την κατεύθυνση που πρέπει να πάρει να ανορθώσει τα πράγματα και να μειώσει την ανεργία.    

Παρόμοια φαινόμενα έχουν συμβεί σε περιοχές που βάσισαν την οικονομία τους σε μία μόνον καλλιέργεια όπως τα καπνά, το μπαμπάκι και άλλα. Για κάποια χρόνια, μεγάλος αριθμός ανθρώπων συμπεριφέρεται συλλογικά σαν τους χρυσοθήρες: βλέπουν πως κάποιος κερδίζει από μια δραστηριότητα και τον μιμούνται όλοι, πολλαπλασιάζονται οι εξαρτώμενοι από την ίδια αγορά παράγοντας το ίδιο προϊόν και στο τέλος καταλήγει σε μια χωρική μονοκαλλιέργεια. 

Αυτή μπορεί να είναι ο τουρισμός, κάποια βιομηχανία ή βιοτεχνία, συχνά μπορεί να είναι και κλειστό επάγγελμα, όπως ήταν αυτό της γούνας. Ας μην ξεχνάμε πως ολόκληρες πολιτείες των ΗΠΑ που βάσισαν τον πλούτο τους σχεδόν αποκλειστικά στην αυτοκινητοβιομηχανία κόντεψαν να καταρρεύσουν ως το σημείο οι διευθύνοντες σύμβουλοι των εταιρειών να αναγκασθούν να ζητήσουν κρατική σωτηρία για να προλάβουν έστω και μερικώς την πλήρη κατάρρευση, την σχεδόν ολική ανεργία που θα προέκυπτε.  

Αυτό δεν είναι βέβαια ένα σύγχρονο φαινόμενο, στην ιστορία είναι πολλά τα παραδείγματα κοινωνιών που κατέρρευσαν γιατί βασίστηκαν σε ελάχιστους παράγοντες είτε εμπορίου είτε καλλιέργειας. Είτε η υποβάθμιση του περιβάλλοντος έφερε το τέλος της δραστηριότητας είτε άλλαξαν οι συνθήκες της αγοράς και μειώθηκε η ζήτηση το αποτέλεσμα ήταν σκληρό: κατάρρευση.   

Για την οικολογική οπτική γωνία που ταυτίζεται με αυτήν την βιωσιμότητας, παρότι πολλές περιοχές μπορεί να είναι πιο κατάλληλες από άλλες για την ανάπτυξη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων και αυτό, ως ένα βαθμό είναι θεμιτό και φυσικό, κάθε οικονομική μονοκαλλιέργεια έχει μια αναπόφευκτη ημερομηνία λήξης. Αποτελεί μια εύκολη παγίδα μέσα στην οποία μια κοινωνία αν πέσει, δύσκολα θα βγει. 

Η ελληνική οικονομία στο σύνολό της βάσισε την ευρωστία της επι μακρόν σε ελάχιστους μεγάλους παράγοντες: τον τουρισμό και την οικοδομή. Οι δύο αυτές μορφές οικονομίας, εκτός από το γεγονός πως στο βάθος ποικιλοτρόπως ανταγωνίζονται η μια την άλλη, κατέληξαν με τον χρόνο να προσφέρουν περισσότερο από την ζήτηση. Η διεθνής κρίση κυρίως είχε ως αποτέλεσμα σήμερα η χώρα μας να καταλήγει σαν ένας μεγάλος νομός Καστοριάς σε αδιέξοδο ως προς το πού πρέπει να στραφεί να ανορθώσει τα πράγματα, να μειώσει την ανεργία. Η αγροτική οικονομία για παράδειγμα έχει πλήρως παραμεληθεί. Το ίδιο και η τεχνολογία ή άλλες μορφές παραγωγής. 

Όσο και αν συζητήσει κι επιχειρηματολογήσει κανείς πως μπορεί να έγιναν συγκεκριμένα λάθη αναπτυξιακά στους δύο αυτούς τομείς και θα μπορούσε να ήταν καλύτερα τα πράγματα, πιστεύουμε πως αν οι δύο μορφές αυτές οικονομικής ανάπτυξης είχαν παραμείνει σε μικρότερη κλίμακα αλλά παράλληλα είχαν αναπτυχθεί και άλλοι παράγοντες, σήμερα, η πραγματική οικονομία της χώρας μας δεν θα ήταν σε τέτοιο κίνδυνο, ούτε και η ανεργία θα ήταν τόσο μεγάλη. Θα μπορούσαν, οι πολλαπλοί παράγοντες να μεγεθύνονται ή να μικραίνουν αναλόγως, αλλά ποτέ να μην κινδυνεύουν με αφανισμό. Εργαζόμενοι θα μπορούσαν να μετακινούνται ή τα έσοδα θα επαρκούσαν για την κοινωνική ασφάλιση και τα επιδόματα των ανέργων που προκύπτουν.

Τεράστια σημασία έχει όχι μόνο οι οικονομικές δραστηριότητες να είναι ποικίλες σε μια περιοχή, νομό, χώρα αλλά και να μην ανταγωνίζονται η μια την άλλη: θα πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται ώστε να μπορούν σε περιόδους κρίσεων να στηρίξουν η μια την άλλη. Παράδειμα η τουριστική ανάπτυξη θα έπρεπε να συνδέεται με την τοπική αγροτική οικονομία και να την ενισχύει αντί να την ανταγωνίζεται με εισαγωγές.    

Παίρνοντας το παράδειγμα του τουρισμού και της οικοδομής είναι εύλογο πως η ανοικοδόμηση εξοχικών, μειώνει τη ζήτηση για ξενοδοχεία, ενώ παράλληλα καταστρέφοντας το τοπίο μειώνει σε πολλές περιπτώσεις την ελκυστικότητα του τουριστικού προϊόντος. Παράλληλα κάπου η ζήτηση τελειώνει.  Ας μην ξεχνάμε πως η φούσκα της πρόσφατης κρίσης  ξεκίνησε από την οικοδομή.

Συμπεραίνουμε λοιπόν, πως η ποικιλότητα της οικονομίας θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο παράγοντα μέτρησης της βιωσιμότητας εξετάζοντας την κάθε περιοχή σε όποια κλίμακα θέλουμε. Προτιμούμε περισσότερες δραστηριότητες σε μικρότερες κλίμακες παρά υπέρ-μεγεθύνσεις ορισμένων παραγόντων. Ταυτόχρονα, οι παράγοντας ποιότητα (όποια οικονομική δραστηριότητα αφορά) δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να παραμελείται η να περνάει σε δεύτερη μοίρα. 

Τέλος, έχει εξαιρετική σημασία να εξετάζονται λεπτομερώς οι αλληλεπιδράσεις μιας δραστηριότητας πάνω στην άλλη, κάτι που συνήθως αγνοείται ως παράγοντας μέτρησης της βιωσιμότητας.  Αν βλέπουμε τις μορφές της οικονομικής δραστηριότητας ως ξεκομμένες από το σύνολο, είναι πολύ πιθανό να πέσουμε έξω στους υπολογισμούς και η δραστηριότητά μας να έχει ημερομηνία λήξης που δεν αναγράφεται δυστυχώς στη συσκευασία, ώστε να την γνωρίζουμε από πριν. 

Αφροδίτη και focus

Η τέτοιου είδους αντιπαράθεση μεταξύ πολιτών και πολιτικών δύο χωρών είναι επικίνδυνη και πρέπει να σταματήσει αμέσως. Οδηγεί σε φανατισμούς ποδοσφαιρικού τύπου, νέους εθνικισμούς, απομακρύνει από την έννοια της ευρωπαϊκής ενότητας και εδραιώνει νέες προκαταλήψεις εκατέρωθεν, αποπροσανατολίζει από τα πραγματικά προβλήματα. Είναι επιπλέον επικίνδυνη γιατί επηρεάζει πολιτικές αποφάσεις και συμπεριφορές δημιουργώντας ένα κλίμα που μόνο σε όσους έχουν συμφέροντα αρέσει. Θα έλεγα πως ο καλύτερος τρόπος απάντησης είναι το εξώφυλλο του γερμανικού περιοδικού να αγνοηθεί, να μην αποτελέσει αφορμή για σχόλια, αντεπιθέσεις: όποια απάντηση, πέραν της σιωπής, δοθεί σε αυτό θα είναι λανθασμένη. Ο καθένας θα πρέπει να σωπάσει και τείνοντας χείρα αλληλεγγύης προς τον άλλον να κάνει ταυτόχρονα την αυτοκριτική του. Κι ενώ μας αρέσει να κλαίμε την μοίρα μας, να κατηγορούμε τον εαυτό μας, από αυτοκριτική σε βάθος που να οδηγεί σε πράξεις και αλλαγές πάσχουμε.
(πέρα από αυτά πληροφορήθηκα πως το εν λόγω άρθρο ούτε πλήρως δυσφημιστικό είναι και έχει πολλές χιουμοριστικές πλευρές--ας μην ξεχνάμε πως το χιούμορ είναι μία από τις κορυφαίες εκφράσεις του πολιτισμού: εμείς έχουμε τέτοιο;) 

Είναι οι Π.Ο.Τ.Α. τουριστική ανάπτυξη;

Οι Π.Ο.Τ.Α  (Περιοχές Ολοκληρωμένης Τουριστικής Ανάπτυξης) επιδοτούνται γιατί απευθύνονται σε μη αναπτυγμένες περιοχές ώστε να λειτουργήσουν ως νέες αγορές συμβάλλοντας στην ευρύτερη ανάπτυξη ολόκληρης της περιοχής. Είναι όμως έτσι; Επισκέφθηκα μαζί με τον φίλο μου Γιώργο Δημητρίου, με την ευκαιρία του ταξιδιού μας στην Καλαμάτα την περίφημη Π.Ο.Τ.Α. Μεσσηνίας στον Ρωμανό.  Εκτός από την επίσκεψή μας, συζητήσαμε με ανθρώπους στα καφενεία προσπαθώντας να σχηματίσουμε μια καλύτερη εικόνα. Αυτά που ακολουθούν είναι μερικά συμπεράσματα, που ίσως βοηθήσουν την εν γένει πολιτική αλλά και την κοινή γνώμη απέναντι σε τέτοια έργα, που προωθούνται και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Τοπικότητα  

Η επένδυση δεν προωθεί καθόλου την τοπική οικονομία για τους εξής λόγους:

Δεν εξασφαλίζεται με κανέναν τρόπο ότι οι τουρίστες θα διαχέονται στην περιοχή, αντίθετα, τόσο η αρχιτεκτονική ( το κτήριο θυμίζει κλειστό φρούριο) αλλά και το γεγονός ότι είναι σχετικά μακριά από μεγαλύτερους οικισμούς και περιλαμβάνει εστιατόρια, συνεδριακά κέντρα, πισίνες, μαγαζιά, αθλητικά, πισίνες, γκολφ και εν γένει τα πάντα, το καθιστά πλήρως αυτοτελές και αυτόνομο. Στην ουσία θα λειτουργεί ως μη πλωτό κρουαζιερόπλοιο, με πλήρες φάσμα δραστηριοτήτων για τους πελάτες του και σαν αποτέλεσμα οι τουρίστες δεν έχουν πραγματικά ανάγκη ούτε και κίνητρο να πάνε μέχρι την παραλία. Είναι επίσης προφανές, πως το οικονομικό όφελος της ΠΟΤΑ βρίσκεται στο να ξοδεύουν οι τουρίστες τα χρήματά τους μέσα στην ΠΟΤΑ και όχι έξω από αυτήν. Με την σημερινή οικονομική κρίση, που μάλλον δεν θα ξεπεραστεί γρήγορα, οι πελάτες της ΠΟΤΑ θα έχουν περιορισμούς στα χρήματα που θα ξοδεύουν ( τον προϋπολογισμό του ταξιδιού τους) και συνεπώς θα προτιμούν τις δραστηριότητες μέσα στην ΠΟΤΑ, δεν θα ξοδεύουν εύκολα έξω από αυτήν.   

Ο Κύριος Κωνσταντακόπουλος έχει υποσχεθεί στην τοπική κοινωνία, όπως μας είπαν στο καφενείο, πως οι τουρίστες θα κυκλοφορούν σε όλον τον νομό, αυτό όμως , με τις επιλογές του (αρχιτεκτονικές και οικονομικές, ενοικίαση σε πολυεθνικές) δεν μοιάζει να είναι αλήθεια.  Κατά συνέπεια πολύ πιθανά όχι μόνο τα οφέλη άλλων τουριστικών δραστηριοτήτων στην περιοχή θα είναι ελάχιστα, αλλά μπορεί να τα ανταγωνίζεται κιόλας, αφού η ΠΟΤΑ  έχει την δυνατότητα να προσφέρει φθηνότερες τιμές για τις κλίνες αλλά να βασίσει την κερδοφορία της στις υπόλοιπες συμπληρωματικές δραστηριότητες που ικανοποιούν όλο το φάσμα των αναγκών και επιθυμιών των πελατών τους. Ας μην ξεχνάμε πως οι πελάτες αυτοί δεν έρχονται εκεί ούτε γιατί ενδιαφέρονται για την ιστορία του τόπου, ούτε για την παράδοσή του και την φύση του: έρχονται να βρουν συγκεκριμένα προϊόντα, σε συγκεκριμένο χώρο που έχει παγκοσμιοποιημένα και όχι τοπικά χαρακτηριστικά και συνεπώς δεν είναι καταναλωτές τοπικών προϊόντων, ούτε ψάχνουν νέες εμπειρίες,  μάλλον το αντίθετο, προτιμούν την ασφάλεια ήδη γνωστών προτύπων.   

Από πληροφορίες  που μας έδωσαν οι κάτοικοι, είναι ήδη νοικιασμένο σε Αμερικάνικη εταιρεία. Δεν γνωρίζουμε αν, πέραν την προφορικής υπάρχει διασφάλιση πως θα προσληφθούν ντόπιοι, δεν μοιάζει να υπάρχει πάντως. Ακόμη όμως κι αν γίνουν κάποιες προσλήψεις ντόπιων, αυτό δεν μπορεί να θεωρηθεί αναπτυξιακό όφελος αφού αυτοί θα παραμένουν μισθωτοί πιθανά χαμηλόμισθοι και δεν θα μπορούν να αυξήσουν ή να ποικίλουν τα εισοδήματά τους και με άλλους τρόπους, πχ μικροκαταστήματα, καφενεία κτλ. Οι κάτοικοι έχουν πληροφορηθεί και περιμένουν 3.000 θέσεις εργασίας και σύμφωνα με όσα μας πληροφόρησαν έχουν γίνει ήδη 3.000 αιτήσεις. Αυτός αριθμός είναι πολύ πιθανά υπερβολικός, έχει δηλωθεί μόνο και μόνο και μόνο για να γίνει αποδεκτό το έργο στην τοπική κοινωνία, διχάζοντάς την , μέχρι να την φέρει προ τετελεσμένου. Αν αληθεύει πως οι κλίνες θα είναι επίσης 3.000 θεωρούμε πολύ απίθανο να αντιστοιχεί μία θέση εργασίας ανά κλίνη. Επίσης πολλές από αυτές τις θέσεις αφορούν εργαζόμενους σε καταστήματα πολυεθνικών μέσα στην ΠΟΤΑ και άλλες θέσεις εξειδικευμένες που είναι απίθανο να βρεθούν ανάμεσα στους κατοίκους της περιοχής. 

Δεν υπάρχει ουδεμία εξασφάλιση ότι η τοπική παραγωγή ( ελαιόλαδου,  κηπευτικών, κτηνοτροφικών) θα ωφεληθεί, το αντίθετο μάλιστα θα συμβεί. Η ΠΟΤΑ από την μία θα εισάγει όλα τα προϊόντα της και από την άλλη αν εν τέλει στερήσει χρήσιμο νερό από την περιοχή θα αποβεί καταστροφική για την τοπική αγροτική παραγωγή, που υποφέρει και από πολλές άλλες αιτίες. Ακόμη και στην περίπτωση που αποφάσιζε η ΠΟΤΑ να αγοράζει πχ ντόπια κρέατα, σύμφωνα με δηλώσεις κατοίκων, η τοπική παραγωγή δεν θα αρκούσε να καλύψει τις ανάγκες. Κατά συνέπεια το έργο βρίσκεται έξω από τα οικονομικά μεγέθη της περιοχής και ουδεμία σχέση έχει με την τοπική οικονομία. 

Βιωσιμότητα

Πιστεύουμε πως η μελέτη βιωσιμότητας ( οικονομικής) πρέπει να εγκρίθηκε πριν από την σημερινή διεθνή οικονομική κρίση. Η ΠΟΤΑ είναι ένα είδος τουριστικής μονοκαλλιέργειας, και ως τέτοια βασίζει την κερδοφορία της σε ελάχιστους παράγοντες: σε ένα μόνο "είδος" πελατείας, ένα συγκεκριμένο target group. Ως τέτοια επένδυση είναι ασταθής και ευάλωτη σε κάθε αρνητικό παράγοντα που επηρεάζει τη διεθνή οικονομία, ιδίως που ανάλογα "ξενοδοχεία" υπάρχουν πολλά στην Τουρκία και Αίγυπτο, που μπορούν να προσφέρουν καλύτερες τιμές. Το γεγονός πως ένα πολύ μεγάλο μέρος επιδοτήθηκε, τοποθετεί την οικονομική βιωσιμότητα σε δεύτερη μοίρα, αφού ο επενδυτής απλώς επενδύει λιγότερα και αναλαμβάνει μικρότερο ρίσκο. Υπάρχει άραγε επαρκής αγορά ή η ζήτηση έχει ήδη καλυφθεί; Αν οι λογικές που οδήγησαν σε αυτή την επένδυση ήταν των προηγουμένων δεκαετιών, είναι ασφαλώς ανεπαρκείς στα σημερινά δεδομένα. 

   

Περιβάλλον 

Εκ πρώτης όψεως η ζημιά στο τοπίο είναι μικρή γιατί το συγκρότημα είναι κάπως κρυφό και "μαζεμένο" χωροταξικά. Οι διάσπαρτες βίλες και η εκτός σχεδίου δόμηση στην περιοχή προκαλούν περισσότερη οπτική ρύπανση από την ΠΟΤΑ. 

Όμως, πέρα από τους δύο  ταμιευτήρες που έχουν ήδη γίνει για να μαζεύουν νερά από τα ποτάμια, πληροφορηθήκαμε πως έχουν γίνει και γεωτρήσεις. Αν δεν έχουμε μια πλήρη μελέτη υδρολογική δεν είναι εύκολο να γνωρίζουμε ποιες θα είναι οι συνέπειες. Οι συνέπειες θα ανήκουν σε δύο κατηγορίες: μείωση του διαθέσιμου νερού για καλλιέργειες και μείωση του νερού που καταλήγει στον προστατευόμενο υγρότοπο. Αν ισχύει έστω και κατ ελάχιστο το δεύτερο, το έργο ασφαλώς είναι ασύμβατο με την περιοχή NATURA αφού θα έχει σοβαρές επιπτώσεις και στην ζώνη Α. Αν συμβεί το δεύτερο, θα είναι καταστροφικό για την τοπική κοινωνία. Τα υδρολογικά πρέπει να ερευνηθούν επειγόντως. Ακόμη και αν το σχέδιο είναι καλό, μπορεί στην πράξη να μην λειτουργήσει όπως στη θεωρία. 

Το γεγονός πως οι επενδυτές επικαλούνται πως μειώνουν το αποτύπωμά τους με διάφορους τρόπους,  ( γεωθερμία, φωτοβολταϊκά, ανακύκλωση)  και θέλουν να θεωρηθεί μια "πράσινη" επένδυση, δεν πείθει. Τα μεγέθη είναι τέτοια, πολύ μεγαλύτερα από την τοπική κλίμακα που συνηγορούν στο αντίθετο: είναι πολύ πιθανό πως στην μεγάλη προσπάθεια "πράσινης επικάλυψης" το ίδιο το μέγεθος της δραστηριότητας ή άλλοι αστάθμητοι παράγοντες ( πχ ξηρασία, κλιματική αλλαγή)  θα οδηγήσουν σε αλλοίωση των προθέσεων. Ακόμη και αν όλα έχουν σχεδιαστεί σωστά, η μεγάλη κλίμακα, από μόνη της παράγοντας εξ ορισμού μη οικολογικός και πράσινος, θα φτάσει σε αντίθετα αποτελέσματα.       

  

Ανάπτυξη

Όπως έχει ήδη φανεί,  το έργο αποτελεί "κλειστό κύκλωμα" που θα διαχειρίζεται από πολυεθνικά συμφέροντα ασύμβατα και άσχετα με τα τοπικά μεγέθη. Δεν είναι τουριστικά αναπτυξιακό γιατί δεν διαχέει κέρδη, δεν αναδεικνύει την περιοχή, δεν συνδέεται με άλλες οικονομικές δραστηριότητες της περιοχής, δεν ευνοεί, αντίθετα ανταγωνίζεται άλλες μορφές τουρισμού. Ο επενδυτής Κύριος Κωνσταντακόπουλος έχει ουσιαστικά επεκταθεί προσφέροντας και άλλα αναπτυξιακά έργα σε όλη την περιοχή: δρόμους, βιολογικούς καθαρισμούς, τουριστικές σχολές κτλ. Αν όμως το έργο είναι εκτός τοπικής κλίμακας τόσο οικονομικά όσο και περιβαλλοντικά και ανταγωνίζεται άλλες μορφές οικονομίας, όλες αυτές οι υποδομές θα καταστούν άχρηστες, αν δεν έγιναν μόνο και μόνο ως πολιτική για να γίνει κοινωνικά αποδεκτό το έργο. Αποτελεί παράδειγμα μονόπλευρης, μη ισόρροπης ανάπτυξης που ελάχιστα θα προσφέρει στην οικονομία της χώρας μας, ελάχιστα αν όχι αρνητικά στην τοπική οικονομία και την περιφερειακότητα.  

     

Συμπέρασμα 

        

Θα πρέπει:

1) να υπάρξουν σοβαρές διασφαλίσεις ότι θα γίνουν προσλήψεις ντόπιων με απόλυτη προτεραιότητα

2) να εξασφαλιστεί απολύτως πως θα αγοράζονται κατά προτίμηση τοπικά προϊόντα σε τιμές που ευνοούν τους παραγωγούς και εισαγωγές να γίνουν μόνον εκεί που δεν επαρκεί η τοπική παραγωγή. 

3) να δίνονται κίνητρα στους πελάτες να διαχέονται στην περιοχή

4) Να υπάρξουν πολύ σοβαρές διασφαλίσεις πως δεν θα υποχωρήσει ο υδροφόρος ορίζοντας, δεν θα μειωθεί η ροή των ποταμών, δεν θα μειωθεί το γλυκό νερό που θα καταλήγει στον υγρότοπο

Γενικά: τέτοιες επενδύσεις, εκτός κλίμακας δεν πρέπει να επιδοτούνται πουθενά στην Ελλάδα, εκτός και αν υπάρχουν διασφαλίσεις σύνδεσης με τοπικές παραγωγές και τοπική οικονομία. Γενικώς η επιδοτήσεις δρουν αρνητικά ως προς την οικονομική βιωσιμότητα αφού ανταγωνίζονται τα κίνητρα του επενδυτή να δει και να συνυπολογίσει τα μακροπρόθεσμα οφέλη.        


Επίλογος


Αντιγράφω από τους σκοπούς ( ορισμό ) των ΠΟΤΑ: Σκοπός της δημιουργίας των Π.Ο.Τ.Α.

«Η συμπλήρωση της συνολικής προσφοράς της χώρας με προορισμούς

σχεδιασμένους εξ αρχής, ώστε να συνιστούν πλήρεις και αυτόνομες τοπικές αγορές

προσανατολισμένες από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού τους σε ζήτηση υψηλής

στάθμης και ειδικών μορφών τουρισμού».

Τα έρώτηματα είναι εύλογα. 
Χρειάζεται η πανέμορφη χώρα μας συμπλήρωση των προορισμών της; Δεν έχει ήδη αρκετές ομορφιές & προορισμούς που έχουμε παραμελήσει; Είναι ανάγκη να επενδύσουμε σε νέους, ενώ δεν αξιοποίησαμε τους παλιούς; Δεν θα ήταν καλύτερο να αναδείξουμε τα τοπιά και τις ομορφιές της χώρας αλλά και να συνεφέρουμε αυτές που έχουμε δυστυχώς χαλάσει;  Να διευρύνουμε την τουριστική ανάπτυξη παρά να την στενέψουμε σε "μαντριά" όπου θα τις εκμεταλλεύονται οι πολυεθνικές;  
Μήπως η λέξη "αυτόνομες" σημαίνει εν τέλει απλώς "άσχετες" με τις τοπικές αγορές, γιατί μοιάζουν οι ΠΟΤΑ απλώς να ενισχύουν τα κέρδη πολυεθνικών και επενδυτών χωρίς φυσικά να φροντίζουν ούτε στο ελάχιστο για τη σύνδεση με την τοπικότητα.                    

Πράσινη μονοκαλλιέργεια;

Ετοιμάζεται εντός ολίγου η άλωση όλων σχεδόν των Ελληνικών ορεινών με τόνους τσιμέντου, χιλιόμετρα φαρδιών δρόμων να περάσουν νταλίκες, αποψιλώσεις, διάβρωση,  καλώδια και πυλώνες υψηλής τάσης και θανάτους απειλούμενων ειδών πουλιών για να έρθουν οι ανεμογεννήτριες. Έστω κι αν αποκαλείται «πράσινη ανάπτυξη», έργο κοινής ωφελείας , απαραίτητο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, είναι άραγε ένα οικολογικό εγχείρημα ή μια νέα εκβιομηχάνιση των φυσικών μας περιοχών, από την οποία θα ωφεληθούν κυρίως πολυεθνικές;

Η σημερινή παρουσίαση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταρείας, Κλιματική αλλαγή και βιοποικιλότητα, πολύ εμπεριστατωμένα απέδειξε τους τεράστιους κινδύνους που αυτό εγκυμονεί για την βιοποικιλότητα.  

Πιστεύω πως οικολογία δεν σημαίνει πως μπορείς να ιεραρχήσεις τους στόχους και να κυνηγήσεις τον πρώτο, αυτόν που νομίζεις σημαντικότερο, εν τω προκειμένω την κλιματική αλλαγή,  αγνοώντας και βάζοντας σε δεύτερη μοίρα όλα τα υπόλοιπα. Αντιθέτως, το μάθημα της οικολογίας είναι πως όλα συνδέονται. Τα μικρά, αυτά που συνήθως αγνοούνται, αυτά που δεν μας αρέσει να βλέπουμε και να συνυπολογίζουμε είναι και αυτά που με τον χρόνο αποκτούν και την μεγαλύτερη σημασία, αυτά που προξενούν μακροπρόθεσμα τα μεγαλύτερα προβλήματα. Ο,τι σήμερα παραβλέπουμε είναι και αυτό που αύριο θα μας ταλαιπωρεί.          

Και στο ζήτημα των ανεμογεννητριών, έτσι όπως προωθείται, είναι πολλά τα μικρά που βάζουμε σε δεύτερη μοίρα: την άγρια ζωή, το τοπίο, τη διάβρωση, την αποψίλωση, τα τσιμέντα, τους δρόμους, τα καλώδια παντού.      

Πάνω απ’ όλα, αν πρέπει να πάρουμε κάποιο μάθημα από την οικολογία είναι πως οι μονοκαλλιέργειες, οι μονόπλευρες λύσεις, οι λύσεις που αγνοούν το σύνολο των παραγόντων, εγκυμονούν τεράστιους κινδύνους αστάθειας.

Ακριβώς όπως μάθαμε πως ένα οικοσύστημα είναι τόσο σταθερό όσο μεγαλύτερη είναι και η ποικιλία ειδών που ζουν σ αυτό, με τον ίδιο τρόπο και οι λύσεις μας πρέπει να είναι πολύπλευρες, προσαρμοσμένες και προσαρμόσιμες, αλλά και ποικίλες ώστε η μια να στηρίζει και να υποβοηθά την άλλη. Η μία λύση πρέπει να αντισταθμίζει πιθανές αστοχίες, ελαττώματα της άλλης.

Η σχεδόν μονοκαλλιέργεια των αιολικών που προωθείται δεν μπορεί εξ ορισμού λοιπόν να είναι οικολογική. Μπορεί να την πούμε αναπτυξιακή, αλλά δεν έχει τίποτε το πράσινο.

Ως οικολόγοι οφείλουμε να τα ζητάμε όλα, και μάλιστα ταυτόχρονα. Μισές λύσεις, μονόπλευρες απλώς δεν είναι λύσεις: στο μέλλον θα προκαλέσουν όσα προβλήματα πάνε να λύσουν.

Ως μη πράσινες λοιπόν δεν είναι ούτε «αειφόρες» ούτε και «βιώσιμες»

Το τι χρειάζεται είναι γνωστό: ίση προσοχή στην εξοικονόμηση, σε άλλες μορφές ΑΠΕ, στην έρευνα, στην καινοτομία, λύσεις προσαρμοσμένες στις άλλες ιδιαιτερότητες της Ελλάδας, που δεν βλάπτουν άλλες μορφές της οικονομίας μας. 

Ζητάμε ποικιλία λύσεων και οχι πανάκιες που δεν υπάρχουν εξ ορισμού.       

Στο κάτω- κάτω, ας ξεκινήσουμε από τις αστικές περιοχές και τα κτήρια, την μείωση της υπερκατανάλωσης και τα φωτοβολταϊκά στις στέγες μας. Ας μην ανοίξουμε όλα τα βουνά μας πριν ξέρουμε πόσο ρεύμα πραγματικά χρειαζόμαστε.